Ο Φρίντριχ Βίλχελμ Νίτσε (Friedrich Wilhelm Nietzsche 1844-1910) υπήρξε ένας από τους επιδραστικότερους και πιο ριζοσπάστες στοχαστές της νεότερης ευρωπαϊκής ιστορίας. Φιλόσοφος, ποιητής και κλασικός φιλόλογος, το έργο του άσκησε βαθύτατη επίδραση στον υπαρξισμό, το μεταμοντερνισμό, την ψυχολογία, τη λογοτεχνία και την τέχνη του 20ού αιώνα.

Γεννήθηκε στο Ραίκα (Röcken) της Πρωσίας το 1844, γιος λουθηρανού πάστορα, ο οποίος πέθανε όταν ο Νίτσε ήταν μόλις πέντε ετών. Ανατράφηκε σε ένα αυστηρά θρησκευτικό περιβάλλον γυναικών (μητέρα, αδελφή, γιαγιά και θείες).

Έδειξε από νωρίς εξαιρετικές πνευματικές και μουσικές ικανότητες. Σπούδασε Κλασική Φιλολογία στα πανεπιστήμια της Βόννης και της Λειψίας. Η ευφυΐα του ήταν τόσο προφανής που το 1869, σε ηλικία μόλις 24 ετών, διορίστηκε καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας, πριν καν ολοκληρώσει τη διδακτορική του διατριβή — ένα επίτευγμα σχεδόν πρωτοφανές για τα ακαδημαϊκά χρονικά.

Στη Βασιλεία συνδέθηκε με δύο προσωπικότητες που σφράγισαν την πρώτη φάση της σκέψης του:

• 
  

  Άρθουρ Σοπενχάουερ: Η φιλοσοφία του για τη «Βούληση» τον επηρέασε βαθιά, αν και αργότερα την αναθεώρησε.

  
  


• 
  

  Ρίχαρντ Βάγκνερ: Ο Νίτσε γοητεύτηκε από τον μεγάλο συνθέτη, βλέποντας στο έργο του την αναβίωση του αρχαίου τραγικού μύθου. Η μετέπειτα ιδεολογική και προσωπική τους ρήξη υπήρξε επώδυνη αλλά καθοριστική για την ανεξαρτησία του πνεύματός του.

  
  

Το 1872 δημοσίευσε το πρώτο του βιβλίο, Η Γέννηση της Τραγωδίας, όπου εισήγαγε τη διάσημη διάκριση ανάμεσα στο Απολλώνιο (τάξη, μέτρο, λογική) και το Διονυσιακό πνεύμα (πάθος, μέθη, χάος, δημιουργία), τασσόμενος ανοιχτά υπέρ του δεύτερου ως πηγής της αληθινής τέχνης και ζωής.

Λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας (ημικρανίες, στομαχικές διαταραχές και σταδιακή απώλεια όρασης), ο Νίτσε αναγκάστηκε να παραιτηθεί από το Πανεπιστήμιο το 1879. Έκτοτε έζησε ως περιπλανώμενος μοναχικός στοχαστής, αναζητώντας κλίματα που ευνοούσαν την υγεία του: τα καλοκαίρια στα ελβετικά βουνά (Σιλς Μαρία) και τους χειμώνες στην Ιταλία (Γένοβα, Τορίνο) και τη Νότια Γαλλία.

Αυτή η περίοδος της απομόνωσης υπήρξε η πιο γόνιμη. Με μια γραφή αφοριστική, ποιητική και γεμάτη πάθος, συνέθεσε τα εμβληματικά του έργα:

• 
  

  Ανθρώπινο, υπερβολικά ανθρώπινο (1878)

  
  


• 
  

  Η Χαρούμενη Επιστήμη (1882 – όπου διακηρύσσεται για πρώτη φορά ο «θάνατος του Θεού»)

  
  


• 
  

  Τάδε έφη Ζαρατούστρα (1883-1885 – το λογοτεχνικό και φιλοσοφικό του αριστούργημα)

  
  


• 
  

  Πέρα από το Καλό και το Κακό (1886)

  
  


• 
  

  Η Γενεαλογία της Ηθικής (1887)

  
  

Ο Νίτσε αυτοαποκαλούνταν «δυναμίτης» και φιλόσοφος που «στοχάζεται με το σφυρί». Στόχος του ήταν η αναξιολόγηση όλων των αξιών, η αποδόμηση της δυτικής μεταφυσικής και της χριστιανικής ηθικής, τις οποίες θεωρούσε «ηθική των δούλων» που καταστέλλει τα ζωτικά ένστικτα.

Οι βασικές του έννοιες παραμένουν μέχρι σήμερα αντικείμενο μελέτης:

1. 
   

   Η Βούληση για Δύναμη (Wille zur Macht): Η κινητήριος δύναμη κάθε ζωντανού οργανισμού να αναπτυχθεί, να κυριαρχήσει και να δημιουργήσει.

   
   


2. 
   

   Ο Υπεράνθρωπος (Übermensch): Ο ιδεατός άνθρωπος του μέλλοντος, που ξεπερνά τα όρια της παραδοσιακής ηθικής, δημιουργεί τις δικές του αξίες και λέει ένα απόλυτο «Ναι» στη ζωή.

   
   


3. 
   

   Η Αιώνια Επιστροφή (Ewige Wiederkunft): Η φιλοσοφική δοκιμασία σύμφωνα με την οποία ο άνθρωπος πρέπει να ζει με τέτοιον τρόπο, ώστε να επιθυμεί η κάθε στιγμή του να επαναλαμβάνεται αιώνια, ακριβώς η ίδια.

   
   

Το 1888, σε μια έκρηξη δημιουργικότητας, ολοκλήρωσε τα έργα Το Λυκόφως των Ειδώλων, Ο Αντίχριστος, Ecce Homo και τους Διθυράμβους για τον Διόνυσο. Ωστόσο, τον Ιανουάριο του 1889, στους δρόμους του Τορίνο, υπέστη ολική ψυχική κατάρρευση (θρυλείται ότι ξέσπασε σε κλάματα αγκαλιάζοντας ένα άλογο που το μαστίγωνε ο ιδιοκτήτης του).

Έζησε τα τελευταία έντεκα χρόνια της ζωής του μέσα στη σιωπή και τη νύχτα της διάνοιας, υπό την κηδεμονία της μητέρας του και αργότερα της αδελφής του, Ελίζαμπεθ. Πέθανε στη Βαϊμάρη το 1900.

Η αδελφή του, εθνικιστικών πεποιθήσεων, παραποίησε μέρος των ανέκδοτων σημειώσεών του, με αποτέλεσμα η φιλοσοφία του να συνδεθεί μεταθανάτια (και άδικα) με τον γερμανικό εθνικοσοσιαλισμό. Η σύγχρονη έρευνα αποκατέστησε πλήρως τον Νίτσε, αναδεικνύοντάς τον ως έναν ακραία κοσμοπολίτη, πολέμιο του αντισημιτισμού και του κρατικού εθνικισμού, και κυρίως, ως έναν ανυπέρβλητο τεχνίτη του λόγου που απελευθέρωσε την ανθρώπινη σκέψη από τα δεσμά των δογμάτων.